Reportage

Wie van street art houdt, moet in Berlijn zijn. Maar de roadtrip die we naar de Duitse hoofdstad ondernemen, serveert ons meer verrassingen. Ontdek mee met ons een paar van de hipste buurten, de lekkerste restaurants en de coolste tussenstops.

Drie dingen moet je weten over Berlijn. Het eerste is dat het weliswaar een metropool met 3,5 miljoen inwoners is, maar dat het bij ieder bezoek weer gewoon de indruk geeft van een groot dorp. Dat komt door dat tweede ding dat we je moeten vertellen over de Duitse hoofdstad: Berlijn is niet één stad, maar meerdere steden in één. Ieder van de twaalf stadsdelen, van het bladerrijke Zehlendorf tot het dichtbebouwde Neukölln, heeft een heel eigen identiteit. Wat ons ook weer naadloos bij het derde element brengt: als je tijdens je verblijf in het Mitte-district blijft, waar de meeste citytrippers blijven hangen en waar ook de bekendste bezienswaardigheden zijn, heb je de essentie van de stad eigenlijk gemist. Er is een Berlijn voor beginners, en een Berlijn voor gevorderden. En de ideale citytrip naar de Duitse hoofdstad is natuurlijk diegene waarin je ze allebei tegelijk doet.

Ergens onderweg

Er zijn mogelijkheden genoeg, ernaartoe vliegen, een trein nemen, maar dan mis je – als je tenminste een dag of twee extra kunt uittrekken – alweer een deel van het plezier. Duitsland is het land van het bekende Autobahn-netwerk, en een roadtrip naar de Duitse hoofdstad duurt maar acht tot negen uren. En tijdens die rit heb je ook veel gezien: wij nemen bijvoorbeeld een route over Essen, Dortmund en Hannover (afhankelijk van waar in België je de reis start, begint het al dan niet in Aken en Keulen), en doorkruisen daardoor ook onder meer het Ruhrgebied, het industriële hart van Duitsland.
We vertrekken 's morgens vroeg, om in de late namiddag al in Berlijn te arriveren. We lunchen ter hoogte van Dortmund, maar we kunnen er evengoed ook een halve dag bovenop doen en even stoppen in Essen, een stad die handig haar leegstaande industriële erfgoed herbestemde naar hippe bedrijfspanden en koffie- en lunchbars. Zoek het plezier vooral in wijken als Südviertel en Rüttenscheid.

Extraverte protagonist

We rijden naar Berlijn met een BMW X2, de sportieve telg uit de X-reeks van het Duitse automerk, die het comfort van een SUV koppelt aan de atletische uitstraling van een berline. "De extraverte protagonist van een nieuwe tijd", noemt BMW hem zelf. Het is een heftige wagen, en hij geeft ook het rijcomfort dat nodig is om een lange roadtrip aan te kunnen. Wat hem perfect maakt voor de Duitse Autobahn, waar je in onbewoonde gebieden zo hard op het gaspedaal mag duwen als je wilt, maar de afstanden tegelijkertijd groot zijn en je in bewoonde gebieden – of omgevingen met veel op- en uitritten na elkaar – ook geregeld naar de klassieke 120 km/u wordt gedwongen.

Comfort aan boord

Dat rijcomfort zit ook in het boordsysteem van de X2. De muziek op Duitse radiostations is misschien niet voor ieders bek, dus een smartphone met eigen muziek via Spotify of SoundCloud erop aansluiten via de ingebouwde USB-poort of een Bluetooth-verbinding is aangewezen.[RIB1] Het systeem beschikt ook over Speed Compensated Volume Control, waardoor het volume van de muziek automatisch wordt aangepast aan de snelheid die je maakt – en dus het geruis van de weg dat je binnenhaalt. Het brede scherm is ook handig om je weg te vinden op het navigatiesysteem. Zeker wanneer we Berlijn binnenrijden, en we een parkeerplaats in de buurt van ons hotel aan de Alexanderplatz moeten zien te vinden.

Mitte

Dat is één van de drukste omgevingen in Berlijn, maar dankzij de verregaande autovriendelijkheid van de stad krijgen we de wagen er in een mum van tijd geparkeerd in één van de vele ondergrondse parkeerplaatsen die de stad telt (Berlijn heeft ongeveer 94.000 publieke parkeerplaatsen, zegt de lokale overheid).
Vanaf het moment dat je neerstrijkt in Berlijn en de stad gaat verkennen, word je als eerste naar het Mitte-district getrokken. Zeg maar de ansichtkaartversie van de stad. Waarmee we absoluut niet willen zeggen dat je er helemaal niet moet zijn. Ga vooral naar de Alexanderplatz en Potsdamer Platz. Flaneer over Unter den Linden of de Kurfürstendamm. Bezoek de Brandenburger Tor, de Siegessaüle, de Reichstag en de Gendarmenmarkt. Maar doe daarna ook wat anders. Dat kan ook gewoon: Berlijn is, met zijn brede trottoirs, zijn 590 kilometer aan fietspaden en zijn snedig werkende openbaar vervoer erop gebouwd om snel zonder een wagen van het ene punt naar het andere te geraken.

Urban vehicles

Stop gerust ook een urban vehicle in je kofferbak, zodat je gewoon op eigen kracht wat sneller een afstand van een kilometer of twee kunt afleggen. De trottoirs en straten zijn niet al te heftig bezaaid met kasseien, zodat je er gerust met een elektrische monowheel, een hoverboard of een elektrische step overheen kunt banjeren. Of je neemt een plooifiets: wijzelf hebben een Hybrid e-Bike mee, maar onder het merk MINI is er ook een plooifietsmodel.
We blijven dus onze eerste dag in Mitte en reizen er de vaste waarden af. Dit is het Berlijn dat iedereen kent, en we doen daar ook niet hooghartig over; het is voor onszelf ook eerder een prettig weerzien met de straten, de monumenten, de algehele Gestalt van de stad die we al een dik dozijn keren hebben bezocht. Geen verplicht nummertje. Voor Mitte hebben we ook geen echte restauranttips, maar de meeste dingen zijn degelijk voor hun prijs: duik een Brauhaus binnen voor die bekende hartigheid van hun Duitse gerechten, of kies voor één van de vele restaurants waar ze wereldkeuken serveren. Wijzelf blijven hangen in Brauhaus Lemke Am Alex (Karl-Liebknecht-Straße. 13, www.lemke.berlin).

Street art

Maar er is dus ook veel meer te bewonderen dan dat historische, centrale stadsdeel alleen. En dat verkennen we tijdens de tweede dag van onze trip, opnieuw met de BMW X2. Ook met de wagen door Berlijn rijden is een relatief drempelvrije onderneming, zo ontdekken we wanneer we naar de East Side Gallery rijden, langs de Mühlenstraße in Kreuzberg. We wandelen even langs één van de laatst overgebleven restanten van de Berlijnse muur, die met hulp van een honderdtal kunstenaars werd omgetoverd tot een 1,3 kilometer lange kunstgalerij in openlucht.
Street art wordt, vanaf het moment waarop je het Mitte-district verlaat, ook al snel een visueel leidmotief van deze citytrip naar Berlijn. Straatkunstenaars zijn vervlochten geraakt met de Duitse hoofdstad, wier stadsbeeld na de val van de Berlijnse muur in 1989 een fameuze schokgolf heeft gekregen. Vooral het oostelijke deel van de stad, met zijn anonieme woonblokken, werd door straatartiesten als een ongerept canvas gezien, waar ze zichzelf op grote, uitgestrekte muren kunnen uiten. Het is ook in Berlijn dat street art qua artistieke erkenning stilaan evolueerde van iets wat als vandalisme werd beschouwd naar een erkende kunstvorm.

Kreuzberg

Kreuzberg-Friedrichshain, zoals het volledige stadsdeel heet, heeft natuurlijk nog veel meer te bieden dan die East Side Gallery. Een ontdekking is bijvoorbeeld het RAW Gelände (Revaler Straße 99), een cultureel centrum in open lucht dat werd opgetrokken op de terreinen van een voormalig depot van vervoersmaatschappij Deutsche Bahn. We treffen er een pak koffiebars en nachtclubs aan, en de harde betonnen muren zijn een perfect tableau waarop tientallen straatkunstenaars compleet loos konden gaan.
Kreuzberg-Friedrichshain gonst van de levendigheid, van de majestueuze cultuurclash waarvoor Berlijn per definitie al staat (meer dan de helft van de 3,5 miljoen inwoners is niet opgegroeid in de stad). Iedere Europese grootstad heeft zo wel zijn buurten: Kreuzbergs vibe is vergelijkbaar met die van het Londense Shoreditch of De Pijp (Oud-Zuid) in Amsterdam. Maar in Kreuzberg voelt het allemaal, vooral door toedoen van de opperste vrijheid die straatkunstenaars zich kunnen getroosten, allemaal wat uitvergroot, eerlijker en rauwer.

Stapje zetten

Voor het diner blijven we in Kreuzberg, waar er keuze te over is wat wereldkeuken betreft: dit is typisch het soort buurten waar je, wanneer je een Afrikaans restaurant zoekt, nog moet beslissen of je voor Ethiopisch dan wel Soedanees wilt gaan. Maar we kiezen uiteindelijk voor een vaste waarde: Spindler & Klatt (Köpenicker Straße 16-17, www.spindlerklatt.com), een tent die na het diner wordt omgebouwd tot een club.
Wat ons meteen bij één van onze laatste punten brengt: je moet gewoon ook eens van het nachtleven in Berlijn hebben geproefd. Het summum daarvan ligt in technoclub Berghain (Am Wriezener Bahnhof, www.berghain.de), waar het alleen al een sport is om binnen te geraken. De portiers staan er namelijk niet alleen voor de veiligheid van de bezoekers, maar waken ook over de samenstelling van het cliënteel. Britney Spears en Paris Hilton kregen er ooit het deksel op de neus, dus je weet dat ze toch een zekere standaard hanteren.
Lukt dat niet, dan zijn er nog alternatieven te over. Berlijn heeft een heftig, decadent nachtleven, met sommige clubs die pas om drie uur 's morgens opengaan. Een alternatief voor het vrij onhaalbare Berghain is Watergate (Falckensteinstraße 49, www.water-gate.de), maar vraag vooral aan het personeel van je dinerlocatie waar je moet zijn: zij behoren na hun diensturen vaak zelf tot de nachtraven van de stad.

Hashtag Pruisen

's Anderendaags wacht ons nog de terugtocht. We nemen ons voor om gewoon door te rijden, recht naar huis met alleen een paar tussenstops aan Raststätte, maar ergens tussen Hannover en Bielefeld valt ons oog op een statig monument dat, in de verte, tegen een bergflank prijkt. Het is het Kaiser Wilhelm Denkmal van Porta Westfalica, één van de tientallen monumenten die werden opgetrokken voor de Duitse keizer Wilhelm I. Het lijkt, wanneer we de Autobahn verlaten om het te bezoeken, wel op een gebouw [RIB2]uit The Lord of the Rings: een overblijfsel van een veel oudere, verloren cultuur. Maar de waarheid is dat het pas in 1889 werd gebouwd. Het is één van de grootse monumenten die de macht van het nieuwe Duitse keizerrijk moesten uitstralen, dat qua architectuur teruggreep naar de verre Teutoons-Frankische geschiedenis – vandaar dus het mythische uitzicht van het ding. Een ideaal Instagrammetje om je trip af te ronden.

Staugefahr!

Die tussenstop (we nemen er nog een late lunch in een onooglijk Duits restaurantje waar er wel een eerlijke huisbereide keuken wordt geserveerd) brengt ons echter wel voor het probleem van de avondspits. Dortmund geraken we nog net heelhuids voorbij, maar ter hoogte van het Ruhrgebied hebben we eventjes prijs. Gelukkig reikt het Connected Drive-systeem van de BMW X2 je snellere alternatieven aan, waardoor we op aanraden een paar binnenwegen nemen en aan het einde van de rit, in plaats van ook nog in het einde van de structurele files rond Keulen te belanden, door de Nederlandse Roerstreek naar huis. Want Duitsland is alleen maar een pretje om doorheen te rijden wanneer je niet in een van zijn epische files terechtkomt.